MATEMATİK TOPLULUKLARI

İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Matematik Topluluğu,

ÖZET

Lisede bir üniversiteye girmek için problem çözümünde daha çok test yöntemlerine ve zamana karşı yarışmaya alışan öğrenciler, üniversiteye girdiklerinde derslerin veriliş biçiminde büyük bir farklılık olduğunu; Neden ve Nasılların yoğun olduğunu gördüklerinde ilk şoku yaşarlar. Ezberci sistemden gelen alışkanlıklarından kurtulmakta zorlanırlar. Bu yüzden her yıl yüzlerce öğrenci özellikle matematik derslerinden dolayı okuldan atılma durumunda kalırlar.

İlkokuldan üniversiteye kadar uzanan eğitim-öğretim sürecinde hep matematik vardır ama Matematik Nedir? Matematik Tarihi, Matematik Felsefesi Nedir? üzerine konuşmayı kimse pek sevmez ya da cesaret edemez. Matematik korkusunun temel faktörleri üzerinde durmak işimize gelmez. Matematik eğitimini sorgulamak istemeyiz çünkü o artık gelenekselleşmiştir, klasikleşmiştir. Bir kalem/tebeşir ve tahta, bir kaç da kitap yeterlidir. Oysa bugün toplumlar kendi ekonomik- sosyal yapılanmalarını ve düşün sistemlerini sorgulamaya başlamıştır. Günümüz toplumuna bir isim bile bulunmuştur “Postmodern Toplum".

Medyanın gündemi belirlediği sözde bilgi toplumunda Matematik hakkında haber veya bilgilere rastlamak pek mümkün değildir. Onlar için, Üniversitelerimizde gerçekleşen paneller, seminerler, sempozyumlar, kongreler veya konferansların haber değeri yoktur. Bir fonksiyonlar sınıfının düzgün sürekli veya düzgün yakınsak olması da pek önemli değildir. Gündemin konuları çok hızlı değişmesine karşın matematik gündeme giremez. İşin aslına bakılacak olursa gerek toplum gerekse matematikçiler bu konuda şikayetçi de değillerdir.

Geçmişte öğrencilerin elde etmek için uğruna boykotlar, yürüyüşler ve mitingler yaptığı öğrenci temsilcilikleri, kültürel kulüp ve topluluklar bugün üniversitelerin vazgeçilmez birimleri olmuştur. Matematik üniversite yaşamındaki temel disiplinlerden biridir. Derslerde sunulan ile ihtiyaç duyulan ve yaşanılan tam olarak örtüşmemektedir. Öğrencilerin ilgi ve arzuları hiçbir zaman istenilen düzeyde değildir. Gerek öğrencilerin arzu ve meraklarını canlı kılmak, onları istedikleri konularda araştırmaya teşvik etmek gerekse matematiği özelde üniversite genelde toplumda daha cazip ve eğlenceli hale getirmek için matematik topluluklarına/kulüplerine ihtiyaç duyulmuştur. Bu temelde özellikle 1990’lı yıllardan itibaren ülkemiz üniversitelerinde cılız da olsa örgütlenmeler başlamıştır. ODTÜ, Ege Üniversitesi Matematik toplulukları ve Akdeniz Üniversitesi Matematik Kulübü bunların ilkleridir. İYTE Matematik Topluluğu ise belki de mevcut topluluklar içinde en genç olanıdır. Bu örgütlenmeler ile öğrenci-öğretim üyesi, öğrenci-toplum, öğrenci-üniversite yönetimi arasında etkileşimli ve sağlıklı-üretken diyaloglar kurulmuştur. Öğrenciler mezun olmadan ilerideki yaşamlarında kendilerine büyük katkıları olacak deneyimler ile özgüvenlerini kazanma yönünde büyük yollar almışlardır .

İnternet üzerinde yapılan taramada İlköğretim, Lise ve Üniversitelerdeki Matematik Topluluklarının/Kulüplerinin temel yapılanmasının aşağıdaki tablodaki gibi olduğu tespit edilmiştir;

Her eğitim-öğretim yılının başında öğrencilerin gönüllü katılımları ile (Bazı üniversitelerde Matematik Bölümü öğrencileri topluluğun doğal üyesi kabul ediliyor) topluluk üyeleri belirlenir. Akademik danışmanın gözetiminde ya seçimler ya da katılım az ise görevlendirme yapılır. Matematik topluluklarının üyeleri genelde Matematik Bölümlerinde olmasına karşın mesela İYTE’de henüz Matematik Bölümü öğrencisi olmadığı için topluluk üyelerinin tümü Mühendislik, Mimarlık ve Fen Fakültesi (Kimya ve Fizik) öğrencilerinden oluşmaktadır. Bu düşünceye ek olarak Türkiye’nin çeşitli bölgelerinden katılan sanal üyeleri de eklersek üyelerin çeşitliliği açıkça görülebilir.

Akademik Danışman (AD): Eğitim kurumunun yönetimince belirlenen gönüllü bir akademisyendir. Görevi topluluk üyelerinin hedef belirleme, etkinlikler gerçekleştirme, yönetim ile öğrenci arasında iletişim sağlama, seçimlerde gözlemci olmak, temel sorunlarda çözümleyici olmaktır. Ülkemizdeki topluluklarda ise bu konuda ironik bir görüntü mevcuttur; Danışman ya bütünü ile topluluktan uzak ve semboliktir ya da bütün görevleri o ve birkaç öğretim elemanı öğrenciler adına yüklenmiştir öğrenciler pasif veya ilgisizdir. Bu sorununun temelinde birinci durumda öğrenciye güvensizlik, öğrenciye yukardan bakış vardır. İkinci durumda ise öğrencilerin dejenere olmuşluğu, geleceğe olan güvensizliği, arzu-merak-yaratma güçlerindeki yetersizlik faktörlerinin yattığını düşünüyoruz.

Yönetim Kurulu (YK): Üyelerin çoğunluğunun katılımı ile AD’ın gözetiminde Genel Kurulda açık veya izli oylama ile YK’na en çok oyu alan öğrenciler seçilir. Kimi üniversitelerde YK üyeleri için ayrı ayrı seçim yapılırken kimisinde üyeler YK’nu seçer YK kendi içinde görev dağılımı yapar. YK haftalık/aylık/dönemlik toplantıları belirler ve organize eder. Yönetim Kurulu faaliyet programları ve çalışma gruplarını oluşturur, Genel Kurulun onayı ile bunları uygular. Yeni eğitim dönemi başında yapılan genel kurulda YK'nın geçmiş döneme ait faliyet ve bütçe raporları değerlendirilir.

Yine İnternet ortamında mevcut Matematik topluluklarının faaliyet programları tarandığında büyük bir çoğunluğunda faaliyetlerin büyük bir çoğunlukla mevcut kurum içinde yürütülülen şu tür etkinlikler olduğu tespit edilmiştir;

• Söyleşiler/Seminerler: Üniversite içinde bir konuk konuşmacı/konuşmacılar tarafından sunulan söyleşi veya seminer.
• Ayın/Haftanın sorusu: Sanal ortam veya Kulüp panosunda ilginç bir matematik sorusu ilan edilir, süre bitiminde problemin çözümü ilan edilir.
• Matematik yarışmaları: Daha çok lise veya ilköğretime yönelik matematik yarışmaları organize etmek

• Aylık/Dönemlik Toplantılar: Topluluk üyeleri sekreterin hazırladığı gündem çerçevesinde düzenli (!) olarak bir araya gelir etkinlikler hakkında değerlendirmelerde bulunur.

• Basılı veya digital yayınlar.

İYTE VE EGE ÜNİVERSİTESİ MATEMATİK TOPLULUKLARININ ETKİNLİKLERİ:

A- İYTE Matematik Topluluğu: İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsüne 1998-99 öğretim yılında Lisans öğrencileri de alınmaya başladı. İYTE Matematik Topluluğu da Ekim 1998 tarihinde 25 öğrenci ile etkinliklerine başladı. Danışmanlığını Dr.Ünal Ufuktepe'nin yaptığı topluluk ilk genel kurul ile birlikte Yönetim Kurulunu ve Çalışma Gruplarını (Kafa Yorucuları, Araştırmacılar ve Pazarlamacılar) oluşturdu;

Kafa Yorucular: Üç-Dört kişiden oluşan beyin fırtınası ya da düşün şov takımlarına denir. Takımlar internet ortamından, kütüphanedeki kaynaklardan ve haftalık/aylık bilimsel dergilerden ilginç matematik problemlerini tespit edip, bunları dramatize eder, bazı kafa sorularını besteliyerek (Matemüzik) kendilerini davet eden ilköğretim okulları ve liselerde düşün sovlar gerçekleştirir.

Araştırmacılar: Akademik danışmanın da görüşleri alınarak ilginç konular belirlenir, kaynak taramaları yapılır, belirli peryodlar ile bir araya gelinir söyleşi/seminer türü tartışma ortamlarında konunun derinliklerine inilmeye çalışılır. Konu ile ilgili deneme/makale türü çalışmalar teşvik edilir.

Pazarlamacılar: Ünlü matematikçilerin resimlerinin, matematiksel sembolerin ve ünlü sözlerin yer aldığı Kupa, S-şört,T-şört, kalem, poster ve takvimler üretir, topluluğa gelir kaynağı oluşturur.

İYTE Matematik Topluluğunun 1998-1999 öğretim yılında gerçekleştirmiş olduğu etkinlikler;

Matematik Söyleşileri : Her 15 günde bir Çarşamba günleri Üniversite lokalinde Matematik Tarihi, Matematiksel Düşünce ve Matematik Felsefesi hakkında herkese açık söyleşiler yapıldı (Ekim-Aralık 1998)

Cahit ARF Paneli-İzmir Atatürk Kültür Merkezinde 24 Aralık 1998 günü Cahit Arf'ın anısına panel düzenlendi. Bu panelde topluluk tarafından hazırlanan Power Point ortamında hazırlanmış sunuya http://www.iyte.edu.tr/~math web sayfasından erişilebilir.

Cahit ARF kupaları: Cahit Arf anısına kupalar yapıldı. Üniversite Sağlık, Sosyal ve Kültür Dairesinden edinilebilir.

S-Şört: Topluluk adına Özel Ekin Lisesi'nin bağışı ile üzerinde topluluk logosu bulunan S-Şörtler bastırıldı.

Özel Ekin Lisesi, Çakabey Lisesi, Gediz Koleji, Urla Bilim İlköğretim okulu, Özel Piri Reis İlköğretim okulu, Deniz Koleji, İzmir Kiraz ilçesi bölge yatılı okulu ve çevre okullar (iki günlük turne), Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği tarafından açılan Limontepe İlköğretim okulundaki yaz okulunda düşün şov ve yardımcı öğretmenlik.

Düzenlenen Seminer ve Söyleşiler: Matematik ve Aile (Ekin Lisesi Velileri ile işlik çalışması), Matematik ve Yaşam (Gaziemir öğretmenlerine seminer), Matematik Öğretiminde Yeni Yöntemler (Ekin Lisesi Öğretmenlerine, Kiraz ilçesi ve çevre köy öğretmenlerine seminer), Matematik Felsefesi (İYTE mensuplarına söyleşi)

Film Gösterisi: "Matematiğin Aydınlık Dünyasi"-Tülin-Sinan Sertöz- (Değişik Okullar, İYTE ve Ege Üniv.)

Radyo ve TV programları: TRT 1 FM Ankara, İstanbul ve İzmir radyolarında düşün sovlar üzerine söyleşiler. NTV, E-TV, TGRT kanallarında haber program.

Matematik topluluğunun yoğun çalışma temposuna rağmen eğitim kurumlarının talepleri bütünü ile karşılanamadı. Devlet okullarında yöneticilerin ürkek tavırları, özel okullarda ise büyük bir talep ve destek gözlendi. Öğrencilerin yaklaşımları ise topluluğun bütün yorgunluklarını unutturacak düzeydeydi; iki saat aralıksız yapılan matematiksel etkinliklerde gösterdikleri performans, istek, heyecan ve coşku eğitim araştırmacıları için görülmeye değerdi. Topluluk elemanları bir okulda olanaksızlıklara rağmen yeni metodlar uygulama yönündeki büyük çaba sarfeden eğitimciler diğer taraftan araç-gereç olarak her türlü imkana sahip olmalarına karşın TÜBİTAK'in popüler bilim kitaplarından bile bir haber ilgisiz ve isteksiz eğitimcileri gördüğünde önce şaşırdılar sonra bunun nedenleri üzerinde tartıştılar ve yüklendikleri misyonun ne derece önemli olduğunu gördüler.

B- Ege Üniversitesi Matematik Topluluğu- egeMAT: Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Dekanlığı tarafndan 1995-1996 öğretim yılında görevli beş öğretim üyesi ile birlikte kurulmasına izin verildi. Öğrenciler tarafından bir ay devam edilen almalara gerek öğretim yelerinin ilgisizliği, gerekse öğrencilerin duyarsızlı nedeniyle 1998 yılına kadar ara verildi. 1998-1999 öğretim yılının Kasım ayında yeni bir solukla EgeMAT adıyla etkinliklerine tekrar başlar. Topluluğun örgütlenme modeli aşağıdaki gibidir:

Uygulama Ekibi: Matematiğin uygulama alanları nelerdir ve matematik eğitimi nasıl olmalıdır sorularına cevap vermek ve bunlar arasındaki korelasyonu oluşturmak için kurulmuş bir ekiptir. Ekibin temel amacı entellektüel ve estetik yaşamın tamlığı için temel şartlaradn birinin de matematiğin esteteik güzelliğini ve derinliğini kavratmaktır.

Bilgisayar biriminin temel görevleri söyle sıralanabilir: Topluluğun Web sayfasını tasarlamak. Soru bankası için program hazırlamak. Matematiksel düşünceyi sanal alemde yaygınlaştırmak. Bilgisayar okur yazarlığını akademik anlamda Matematik Bölümü içinde yaygınlaştırmak bu konuda seminer ve kurslar vermek.

Organizasyon Ekibi: Topluluğa gelir kazandırmak için oluşturlmuştur (kalem, adres defteri vb. ürünlerin gelirlerinden).

Araştırma Ekibi: Topluluk üyelerini teorik/uygulamalı matematikde geliştirmek için öğretim üyelerinin rehberliğinde grup çalışmalarına yönlendirmek. Araştırmalar sonucunda bölüm içi seminerler düzenlemek.

• Bölüm içi seminerler
• Bölüm öğrencilerine bilgisayar dilleri ve internet hakkında kurslar
• Matematik Bölümü öğrencileri arasında lisans üstü eğitim için anket çalışması
• Salihli Sekine Evren Anadolu Lisesine ziyaret: Ege Üniv. Matematik Bölümü ve Ege MAT'ın tanıtımı.Üniversite sınavı için rehberlik bilgilerin verilmesi. İsteyen öğrencilere ilginç matematik soruları.
• Tükenmez Kalem ve Adres Fihristi basımı
• İnternet ortamında tartışma panosu ( http://alpha.sci.ege.edu.tr/~mat/wwwboard/index.html)
• Web sayfasının güncelleştirilmesi ( http://sci.ege.edu.tr/~mat )

SORUNLAR VE ÖNERİLER

Bir kaç Topluluk/Kulüp dışında genel etkinlik alanların darlığı ve klasikliği zaman içinde bu gurupların çekiciliğini tüketiyor, etkinlikler çok dar bir öğrenci kitlesiyle kısıtlı kalıyor. Oysa matematiğin konuları alabildiğine yaşam dolu ve dinamik. Kaynağı bir derya olan topluluklar eminiz çok daha etkin, değişimci ve üretken faliyetler gerçekleştirebilirler.

Yapilan etkinlikler, matematiği daha eğlenceli hale getirme çabaları ve teknolojinin imkanlarını yoğunluğuna kullandığımızda şunu anladık; Matematik eğitiminde ciddi sounlar var ve bu sorunlar ilköğretimden yüksek öğretime üstel bir fonksiyon gibi büyüyor. Bizlerin küçücük çabaları karşısında almış olduğumuz olumlu tepkiler toplumun bu yönde ne kadar yardıma susamış olduğunun güzel bir kanıtıdır. Bazı üniversitelerin matematik bölümlerinin başlatmış olduğu "Matematik Eğitiminde Reform" çalışmaları başka üniversitelerde de sürdürülmelidir. Bu yönde ilköğretimde matematik eğitimi için projeler başlatılarak üniversite ve toplum kaynaşması bir an önce sağlanmaldır. Bu tür çalışmalarda üzerimize düşen her türlü görevi almaya hazırız.

Ülkemizdeki yaklaşık 80 üniversitenin tümünde Matematik topluluğunun/Kulübünün kurulması teşvik edilmesi gerekiyor. Bu konuda bu sempozyuma katılan hocalarımıza büyük tarihi sorumluluklar düştüğünü sanıyoruz. Ulusal ve yerel sempozyum ve benzeri akademik çalışmalarda Matematik topluluklarına topluluklar arası bilgi akışı ve deneyimlerin paylaşımı nedeni ile yer verilmedi gerekirse her yıl bir üniversitenin Matematik topluluğunun ev sahipliği yapacağı Ulusal Genç Matematikçiler Sempozyumları organize edilmelidir.